Azər Həsrət: - 31 mart 1918-də Azərbaycanda nə oldu?

Azər Həsrət: 31 mart 1918-də Azərbaycanda nə oldu?

31 Mart 1918-də Azərbaycan torpaqlarında bir soyqırım yaşandı. Ermənilərin ruslarla birləşərək hələ bağımsızlığını qazanamamış Azərbaycanda Türk-Müsəlman xalqa, hətta yəhudi azlığa qarşı törətdiyi soyqırımı anma günüdür 31 Mart. Bəli, 1918-in 31 Mart günü də daxil tam beş gün içində ermənilər Bakı mərkəzli Azərbaycan torpaqlarında qadın, yaşlı, çoluq, çocuq demədən hər kəsi yandırıb yaxmışlar.

Əldə olan bəlgələrə görə, 30 Mart – 3 Aprel 1918 günləri arasında erməni silahlı çeteləri Azərbaycanın Bakı, Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Salyan, Zəngəzur (indi Ermənistan torpaqları içindədir), Qarabağ (bu an üçün Ermənistanın işğalı altındadır), Naxçıvan və başqa bölgələrində tam tamına bir soyqırım gerçəkləşdirmişlər.

Rəsmi bəlgələrdə 5 gün içində soyqırıma uğrayanların sayı 25 mindən artıqdır. Bəzən də bu rəqəmin daha böyük olduğu söylənir.

Olaylara tanıq olmuş Kulner adlı bir alman belə deyirdi: “Ermənilər müsəlman məhəllələrinə soxularaq hər kəsi öldürür, qılıncla parçalayır, süngüylə dəlik-deşik edirdi. Qətliamdan bir neçə gün sonra bir çuxurdan çıxarılan 87 Türk cəsədinin qulaqları, burunları kəsilmiş, qarınları yırtılmış, bəzi orqanları doğranmışdı. Ermənilər çocuqlara acımadıqları kimi yaşlılara da aman verməmişdilər”.

Mənim 2012-ci ilin dekabr ayında yayınlanmış “Bir əsgərin yaşantıları” adlı kitabımda da toxunduğum bir mövzu var. Rəhmətlik anam 1970-lərdə söylərdi ki, Vələd babam 1918-lərdə kəndimizin dəliqanlılarından bir taqım quraraq Qubaya yardıma gedibmiş. Erməni çeteləri oralardakı kəndlərə hücum edirmiş. Anam deyirdi ki, erməni çeteləri minlərcə kəndlini öldürmüş, hətta bəzi kəndləri tam olaraq yandırıbmış. O üzdən babam kimi dəliqanlılar yaxın kəndlərdən gəncləri toplayaraq yardıma gedirmiş.

Mən anamın söylədiklərinə çox da inanmazdım. Çünki Sovet çocuğuydum, Sovetlər bizə erməniləri qardaş olaraq tanıdırdı. Biz də sadəlövh çocuqlar olduğumuz üçün böyüklərimizi deyil, Sovetləri dinlər, dövlətimizin propagandasına uyardıq. Başqa cür də ola bilməzdi zatən. Çünki totalitar bir rejimdə, dünyadan xəbərsiz “yer üzünün ən yaxşı ölkəsində” böyüməkdə olan çocuqların dövlətə inanmaması imkansızdı.

İndi anam haqqa qovuşmuş. Amma dediklərinin gerçək olduğu bəlgələrlə, dəlillərlə təsbit edilməkdədir. Bəli, mənim 1970-lərdə inanmadıqlarım bir gerçəkmiş.

2007-ci ildə bir inşaat zamanı Qubada toplu məzarlar tapıldı. Yüzlərcə insanın – çoxu qadın, kiçik çocuqlar, yaşlı insanlar olan mərhumların 1918 Quba soyqırımı zamanı ermənilər tərəfindən öldürüldüyü təsbit edildi. Anamın Sovetlər dönəmində mənə anlatdığı, mənim inanmadığım, babam Vələdin də yardıma gettiyi Quba məzalimi bir gerçəkmiş…
Mən də kitabımda yuxarıdakı kimi olayları xatirələr olaraq anlatmaqla anama güvənməmək kimi bir abdallığımın altından çıxmağa çalışmışam…

28 May 1918-də qurularaq 1920-ci ilin 28 aprel günü rus isğalı sonucu ləğv edilmiş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəmində gerçəkləşdirilmiş bəzi araşdırmalar da Ermənilərin Türk-Müsəlman xalqa yapdığı soyqırımı gözlər önünə sərməktədir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Fövqəladə Araşdırma Komissiyasının bəlgələrindən:

“1918-ci ilin mart-aprel aylarında Şamaxıda 8 minə qədər mülki insan qətl edilmişdir. Şamaxı Məscidi də daxil bir çox mədəniyyət abidəsi yandırılmış və dağıdılmışdır.

Cavanşir qəzasının 28 kəndi, Cəbrayıl qəzasının 17 kəndi tam olaraq yandırılmış, insanları məhv edilmişdir.

1918-ci ilin 29 aprel günü Gümrü yaxınlığında çoxu qadın, çocuq və yaşlılardan ibarət olan 3 minə qədər Türk qaçqın pusquya düşürülərək son fərdinə qədər məhv edilmişdir.

Erməni silahlı çeteləri Zəngəzur qəzasında 115 Azərbaycan kəndini məhv etmiş, 3257 kişi, 2276 qadın və 2196 çocuğu öldürmüşdür. Qəza üzrə toplam 10068 Türk öldürülmüş və ya yaralanmışdır. 50 min Türk yurdlarını buraxıb qaçmaq zorunda qalmışdır.

İrəvan əyalətinin 199 kəndində yaşayan 135 min Türk məhv edilmiş, kəndlər isə büsbütün yox edilmişdir. Erməni çeteləri daha sonra Qarabağa hərəkət etmiş, 1918-1920-ci illər arasında Qarabağın dağlıq kəsimində 150 kənd dağıdılmış, insanları məhv edilmişdir”.

31 Mart 1918 Azərbaycanlıların soyqırım günüdür, bəli… 

 

***

 

 

31 Mart 1918`de Azerbaycan`da ne oldu?

31 Mart 1918`de Azerbaycan topraklarında bir soykırım yaşandı. Ermeniler`in Ruslar`la birleşerek hâlâ bağımsızlığını kazanamamış Azerbaycan`da Türk-Müslüman halka, hattâ Yahudi azınlığa karşı yaptığı soykırımı anma günüdür 31 Mart. Evet, 1918`in 31 Mart günü de dahil tam beş gün içinde Ermeniler Bakü merkezli Azerbaycan topraklarında kadın, yaşlı, çoluk, çocuk demeden herkesi yıkıp yakmışlar.

Elde olan belgelere göre 30 Mart – 3 Nisan 1918 günleri arasında Ermeni silahlı çeteleri Azerbaycan`ın Bakü, Şamahı, Guba, Haçmaz, Lenkeran, Hacıgabul, Salyan, Zengezur (şimdi Ermenistan Cumhuriyeti toprakları içindedir), Karabağ (şu an için Ermenistan`ın işgali altındadır), Nahçıvan ve başka bölgelerinde tam tamına bir soykırım gerçekleştirmiş.

Resmi belgelerde 5 gün içinde soykırıma uğrayanların sayısı 25 binden fazladır. Bazen de bu rakamın daha büyük olduğu söylenir.

Olaylara tanık olmuş Kulner adlı bir Alman şöyle anlatmış: “Ermeniler Müslüman mahallelerine sokularak herkesi öldürüyor, kılıçla parçalıyor, süngüyle delik deşik ediyordu. Katliamdan birkaç gün sonra bir çukurdan çıkartılan 87 Türk cesedinin kulakları, burunları kesilmiş, karınları yırtılmış, bazı organları doğranmıştı. Ermeniler çocuklara acımadıkları gibi yaşlılara da aman vermemişlerdi”.

Ben 2012 Aralık ayında yayınlanmış “Bir askerin yaşantıları” adlı kitabımda da değindiğim bir konu var. Rahmetli annem 1970`lerde söylerdi ki, Veled dedem 1918`lerde köyümüzün delikanlılarından bir takım kurarak Guba'ya yardıma gitmiş. Ermeni çeteleri oralardaki köyleri basıyormuş. Annem derdi ki, Ermeni çeteleri binlerce köylüyü öldürmüş, hattâ bazı köyleri tam olarak yakıyormuş. O yüzden dedem gibi delikanlılar yakın köylerden gençleri toplayarak yardıma gidiyormuş.

Ben annemin söylediklerine pek de güvenmezdim. Çünkü Sovyet çocuğuydum, Sovyetler bize Ermeniler`i kardeş olarak tanıtırdı. Biz de saf çocuklar olduğumuz için büyüklerimizi değil, Sovyetler`i dinler, devletimizin propagandasına uyardık. Başka türlü de olamazdı zaten. Çünkü totaliter bir rejimde, dünyadan habersiz “yeryüzünün en iyi ülkesinde” büyümekte olan çocukların devlete inanmaması imkansızdı.

Şimdi annem hakka kavuşmuş. Ama dediklerinin gerçek olduğu belgelerle, delillerle tesbit edilmekte. Evet, benim 1970`lerde inanmadıklarım bir gerçekmiş.

2007 yılında bir inşaat zamanı Guba`da toplu mezarlar bulunmuş. Yüzlerce insanın – çoğunluğu kadın, küçücük çocuklar, yaşlı insanlar olan merhumların 1918 Guba soykırımı zamanı Ermeniler tarafından katledildiği tesbit edilmiş. Annemin Sovyetler döneminde bana anlattığı, benim inanmadığım, dedem Veled`in de yardıma gittiği Guba mezalimi bir gerçekmiş…

Ben de kitabımda yukarıdaki gibi olayları anılar olarak anlatmakla anneme güvenmeme gibi bir salaklığımı gidermeğe çalışmışımdır...

28 Mayıs 1918`de kurularak 1920 yılının 28 Nisan günü Rus isgali sonucu düşürülmüş Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde gerçekleştirilmiş bazı araştırmalar da Ermenilerin Türk-Müslüman halka yaptığı soykırımı gözler önüne sermektedir.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Olağanüstü Araştırma Komisyonunun belgelerinden:

“1918 yılının Mart-Nisan aylarında Şamahı'da 8 bin kadar sivil halk katledilmiştir. Şamahı Camisi de dahil bir çok medeniyet abidesi yakılmış ve dağıtılmıştır.

Cavanşir kazasının 28 köyü, Cebrayil kazasının 17 köyü tam olarak yakılmış, insanları mahvedilmiştir.

1918 yılının 29 Nisan günü Gümrü yakınlığında çoğunluğu kadın, çocuk ve yaşlılardan oluşan 3 bin kadar Türk göçmen pusuya düşürülerek son ferdine kadar mahvedilmiştir.

Ermeni silahlı çeteleri Zengezur kazasında 115 Azerbaycan köyünü mahvetmiş, 3257 erkek, 2276 kadın ve 2196 çocuğu öldürmüştür. Kaza üzere toplam 10068 Türk öldürülmüş veya yaralanmıştır. 50 bin Türk yurtlarını bırakıp kaçmak zorunda kalmıştır.

Erivan eyaletinin 199 köyünde yaşayan 135 bin Türk mahvedilmiş, köyler ise büsbütün yok edilmiştir. Ermeni çeteleri daha sonra Karabağ`a hareket etmiş, 1918-1920 yılları arasında Karabağ`ın dağlık kesiminde 150 köy dağıtılmış, insanları mahvedilmiştir”.

31 Mart 1918 Azerbaycanlılar`ın soykırım günüdür, evet…
 

*************************************************************************** 
T Ə D B İ R L Ə R İ N İ Z İ N
   V  İ  D  E  O  +   F  O  T  O    
ç ə k i l i ş i 
  M E D İ A  DƏSTƏYİ

Tədbirlərinizin video-foto çəkilişini aparmaqla və media dəstəyi kimi , xəbər saytlarımızda yayımlamaq üçün
S İ F A R İ Ş L Ə R       Q Ə B U L     E D İ R İ K !
( Qiymətlər 60 azn-dən başlayır. Ödənişlərə görə vöen-qəbz və ya elektron vöen qəbz verilir.)
 
Əlaqə üçün : Telefon + WhatsApp : 050 331 1111
AZpress.AZ  informasiya agentliyi
www.azpress.az
***************************************************************************
 
 ( Sos.şəbəkədə gedən yazışmanin FOTO-ƏKSİndə olan qramatik və məzmun səhvlərinə görə redaksiya məsuliyyət daşımır ) 
 Bütün hüquqlar qorunur ! Xəbərlərdən istifadə edərkən    www.AZpress.AZ    saytına istinad zəruridir !