Azərbaycan Mətbuat Şurasının
 beynəlxalq ictimaiyyətə müraciəti

Son illər Rusiya Federasiyası xarici siyasətdə təsir aləti kimi mediadan daha fəal istifadə edir. İnformasiya fəaliyyəti pərdəsi altında ictimai rəyin formalaşdırılması və suveren dövlətlərdə siyasi vəziyyətin sabitliyinin pozulmasına yönəlmiş genişmiqyaslı kampaniyalar aparılır. Başqa ölkələrin daxili işlərinə müdaxilə olan belə hərəkətlər yerli ictimai institutların fəaliyyətini pozur və hakimiyyətlərə etimadın səviyyəsini azaldır. Bu praktika Rusiyanın “Sputnik” agentliyinin və onun əməkdaşlarının fəaliyyətində özünü daha çox büruzə verir.    

Rusiya Jurnalistlər İttifaqının “Sputnik Azərbaycan” agentliyinin əməkdaşlarının həbsi ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara, jurnalist və hüquq müdafiəsi assosiasiyalarına ünvanlanan məktubuna cavab olaraq, hadisələrin obyektiv mənzərəsini beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmağı vacib hesab edirik.

Əvvəla, məktubda faktlar kobud şəkildə təhrif edilir ki, bu da beynəlxalq ictimai rəyi aşkar surətdə manipulyasiya etmək cəhdindən xəbər verir. Açıq məktubda yer alan ifadələrin əksinə olaraq, “Sputnik Azərbaycan”ın rəhbəri İqor Kartavıxın və böyük redaktor Yevgeni Belousovun saxlanılmasının onların jurnalistika sahəsində peşə vəzifələrini yerinə yetirmələri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Xüsusi vurğulanmalıdır ki, həmin şəxslər Rusiya Federasiyasının Federal Təhlükəsizlik Xidməti (FTX) ilə əməkdaşlıq ediblər və jurnalist fəaliyyəti ilə bağlı olmayan tapşırıqları yerinə yetirmək məqsədilə Azərbaycanda olublar. Bu baxımdan onların saxlanılması mövcud qanunvericiliyə tam uyğun və qanuni müstəvidə həyata keçirilən hüquqi tədbirdir.

Vəziyyəti daha dolğun şəkildə başa düşmək üçün diqqəti bir fakta cəlb etmək istərdik. “Sputnik Azərbaycan”a əvvəllər bir neçə il Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının karyera zabiti, Baş Kəşfiyyat İdarəsi (QRU) ilə sıx bağlı olan Vitali Denisov rəhbərlik edib. Bundan əvvəl o, “Sputnik Cənubi Osetiya” agentliyinə, daha sonra isə “Sputnik Moldova”ya başçılıq edib. O, bu vəzifələrdə Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının maraqları naminə həmin regionların media resurslarından yararlanaraq, Kremlin gündəliyinin təbliğinə yönəlmiş informasiya və təbliğat kampaniyalarına rəhbərlik edib.

Təxribat fəaliyyətinə görə Denisov Azərbaycandan və Moldovadan qovulub, bu isə bir daha təsdiq edir ki, cəmiyyəti məlumatlandırmaqdan uzaq olan vəzifələr çox vaxt jurnalist fəaliyyəti adı altında həyata keçirilir. Söhbət onları qəbul edən ölkələrin milli təhlükəsizliyinə təhdid yaradan əlaqələndirilmiş təsir və müdaxilə cəhdlərindən gedir.

“Sputnik” kimi psevdomedia strukturlarından alət kimi istifadə edən xüsusi xidmət orqanlarının bu cür iş üsulları suveren dövlətlərdə vəziyyətin sabitliyini pozmağa yönəlmiş daha geniş hibrid strategiyanın bir hissəsidir. Bu, Avropa Şurası, Avropa Parlamenti, “EUvsDisinfo” və EDMO kimi aparıcı təşkilatların beynəlxalq hesabatlarında öz təsdiqini tapır. Onlar “Sputnik”in sadəcə bir xəbər agentliyi deyil, digər ölkələrin daxili siyasi proseslərinə müdaxiləyə yönəlmiş Rusiya dezinformasiya kampaniyasının əsas aləti olduğunu qeyd edirlər.

Bu baxımdan “Sputnik”in fəaliyyətinə beynəlxalq ictimaiyyətin reaksiyası tamamilə təbiidir: agentliyin fəaliyyəti 32 ölkədə, o cümlədən Avropa İttifaqının 27 dövlətinin hamısında, həmçinin Ukrayna, Böyük Britaniya, Kanada, İsveçrə və Avstraliyada rəsmi olaraq qadağan edilib və ya bloklanıb. Rusiya Jurnalistlər İttifaqının öz ölkəsi daxilində jurnalistlərin təqib edilməsi və söz azadlığının məhdudlaşdırılması problemləri ilə ciddi məşğul olmaq əvəzinə, əslində bu aktual məsələləri lazımi diqqətdən kənarda qoyması dərin çaşqınlıq doğurur. Müstəqil media nümayəndələrinin çoxsaylı həbsləri, onlara sistemli təzyiqlər ictimai-siyasi diskursun son həddindədir.

1992-ci ildən bəri Rusiyada 50-dən çox jurnalistin öldürüldüyü barədə beynəlxalq jurnalist və insan haqları təşkilatlarının məlumatları da vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu təsdiqləyir. Eyni zamanda, bunun onların peşəkar fəaliyyəti ilə bağlı olduğuna dair əsaslı şübhələr var. Üstəlik, 2019-cu ildən 2024-cü ilə qədər ölkədə ən azı 26 jurnalistin saxlanılması və həbs olunması söz azadlığı və müstəqil jurnalistika sahəsində sistemli problemlərin davam etdiyini əyani şəkildə nümayiş etdirir. Beynəlxalq insan haqları təşkilatlarının hesabatlarında mütəmadi olaraq Rusiyada müstəqil jurnalistikanın genişmiqyaslı azalması qeyd olunur və ekspertlər təxminən 60-70 faiz rəqəmlərə istinad edirlər. Oxşar nəticələrə mötəbər mənbələrin materiallarında da istinad edilir ki, bu da ölkədə söz azadlığının boğulması istiqamətində sistemli və köklü tendensiyanın olduğunu göstərir.

Beləliklə, Yuri Şçekoçixin, Anna Politkovskayanın, Pavel Şeremetin, Pavel Xlebnikovun və bir çox başqa tanınmış jurnalistlərin səs-küylü qətli ilə bağlı məsələlər hələ də siyasi motivlərə görə açılmamış qalır. Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi kampaniyası başlayandan sonra media üzərində senzura xeyli güclənib, istənilən alternativ mövqe fəal şəkildə yatırılır, öz fikirlərini bildirməyə çalışan jurnalistlər təqib olunur və həbs edilir.

Yuxarıda qeyd edilən faktlara baxmayaraq, Rusiya Jurnalistlər İttifaqı öz ölkəsində real risklərə məruz qalan müstəqil jurnalistlərin müdafiəsində eyni əzmkarlıq nümayiş etdirmək əvəzinə, casusluqda şübhəli bilinənləri dəstəkləməyə üstünlük verir.

Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin filialından başqa bir şey olmayan “Sputnik Azərbaycan” agentliyinin əməkdaşlarının saxlanılması ilə bağlı yaranmış vəziyyətdə beynəlxalq jurnalist və hüquq müdafiə təşkilatları, ilk növbədə, Rusiya Jurnalistlər İttifaqının təmsil etdiyi guya müstəqil jurnalist təşkilatlarının xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəsi, onların siyasi təsir və informasiya manipulyasiyası vasitəsinə çevrildiyi barədə düşünməlidir.

Biz beynəlxalq jurnalist və insan haqları təşkilatlarını bu cür informasiya təxribatına adekvat reaksiya verməyə və mediadan siyasi məqsədlər üçün istifadəni qətiyyətlə pisləməyə çağırırıq.

 

RU

Обращение Совета Прессе Азербайджана к международной общественности

В последние годы Российская Федерация все активнее использует средства массовой информации как инструмент внешнеполитического воздействия. Под прикрытием информационной деятельности реализуются масштабные кампании, направленные на формирование общественного мнения и дестабилизацию политической ситуации в суверенных государствах. Подобные действия, являясь вмешательством во внутренние дела других стран, подрывают деятельность местных общественных институтов и снижают уровень доверия к властям. Особенно наглядно эта практика проявляется в деятельности российского агентства Sputnik и его сотрудников.

В ответ на адресованное международным организациям, журналистским и правозащитным ассоциациям открытое письмо Союза журналистов России, в котором выражен протест в связи с арестом сотрудников агентства «Sputnik Азербайджан», считаем необходимым представить международной общественности объективную картину событий. 

Прежде всего, в письме грубо искажены факты, что отчетливо свидетельствует о попытке манипулировать международным общественным мнением. Задержание главы «Sputnik Азербайджан» Игоря Картавых и шеф-редактора Евгения Белоусова, вопреки содержащимся в открытом письме утверждениям, никак не связано с выполнением ими профессиональных обязанностей в сфере журналистики. Следует особо подчеркнуть, что указанные лица сотрудничали с Федеральной службой безопасности (ФСБ)  Российской Федерации и находились в Азербайджане с целью выполнения поручений, не имеющих отношения к журналистской деятельности. В этой связи их задержание является законной мерой, предпринятой в полном соответствии с действующим законодательством и в рамках правового поля.

Для более полного понимания ситуации хотели бы обратить внимание на то, что ранее «Sputnik Азербайджан» несколько лет возглавлял Виталий Денисов - кадровый офицер российских спецслужб, тесно связанный с Главным разведывательным управлением (ГРУ).  До этого он руководил агентством «Sputnik Южная Осетия», а позднее - «Sputnik Молдова». Занимая эти должности, он руководил информационно-пропагандистскими кампаниями, направленными на продвижение прокремлевской повестки, используя медиаресурсы указанных регионов в интересах российских спецслужб.

За подрывную деятельность Денисов был выдворен из Азербайджана и Молдовы, что лишь подтверждает, что под прикрытием журналистской деятельности нередко выполняются задачи, далекие от информирования общества — речь идет о координированных попытках влияния и вмешательства, представляющих угрозу национальной безопасности принимающих стран.

Подобные методы работы спецслужб, использующих в качестве инструмента такие псевдо-медиаструктуры, как Sputnik, представляют собой часть более масштабной гибридной стратегии, направленной на дестабилизацию ситуации в суверенных государствах. Это подтверждается и в международных докладах ведущих организаций, таких как Совет Европы, Европарламент, EUvsDisinfo и EDMO, которые отмечают, что Sputnik выступает не просто новостным агентством, а ключевым инструментом российской дезинформационной кампании, направленной на вмешательство во внутренние политические процессы в других стран.

В этой связи вполне закономерна реакция международного сообщества на деятельность Sputnik: агентство официально запрещено или заблокировано в 32 странах, включая все 27 государств Европейского союза, а также Украину, Великобританию, Канаду, Швейцарию и Австралию.

Вызывает глубокое недоумение тот факт, что Союз журналистов России, вместо того, чтобы всерьез заняться проблемами преследования журналистов и ограничения свободы слова внутри своей страны, фактически оставляет эти острые вопросы без должного внимания. Многочисленные случаи арестов представителей независимых СМИ и систематического давления на них оказываются на периферии общественного и политического дискурса. 

Серьезность ситуации подтверждают и данные международных журналистских и правозащитных организаций, согласно которым с 1992 года в России было убито более 50 журналистов. При этом имеются обоснованные  подозрения, что это было связано с их профессиональной деятельностью. Более того, с 2019 по 2024 годы в стране были задержаны и арестованы не менее 26 журналистов, что наглядно свидетельствует о сохраняющихся системных проблемах в сфере свободы слова и независимой журналистики. В отчетах международных правозащитных организаций регулярно отмечается масштабное сокращение независимой журналистики в России, причем эксперты называют цифры порядка 60–70%. Аналогичные выводы приводятся и в материалах  авторитетных источников, что указывает на системную и глубоко укоренившуюся тенденцию к подавлению свободы слова в стране.

Так, дела по громким убийствам таких видных журналистов, как Юрий Щекочихин, Анна Политковская,  Павел Шеремет, Пол Хлебников и многих других до сих пор остаются нераскрытыми ввиду их политической мотивированности. После начала военной кампании России против Украины цензура над СМИ значительно усилилась, активно подавляется любая альтернативная позиция, а журналисты, пытающиеся высказать свою точку зрения, подвергаются гонениям и арестам.

Несмотря на вышеизложенное, Союз журналистов России предпочитает выступать в поддержку подозреваемых в шпионаже, не проявляя такой же настойчивости в защите независимых журналистов, подвергающихся реальному риску в своей стране.

В ситуации с задержанием сотрудников агентства «Sputnik Азербайджан», которое являлось не чем иным, как филиалом Федеральной службы безопасности России, международным журналистским и правозащитным организациям прежде всего нужно призадуматься о связи якобы независимых журналистских организаций в лице Союза журналистов России со спецслужбами, превращении их в средство политического влияния и информационного манипулирования.

Мы призываем международные журналистские и правозащитные организации адекватно реагировать на подобные информационные диверсии и решительно осудить использование медиа в политических целях. 

 

EN

Appeal of the Azerbaijan Press Council to the international community

In recent years, the Russian Federation has increasingly weaponized mass media as a tool of foreign policy influence. Under the guise of journalistic activities, it conducts extensive campaigns to shape public opinion and destabilize the political environment in sovereign nations. Such actions, which constitute interference in the internal affairs of other countries, undermine local public institutions and erode public trust in authorities. This pattern is particularly evident in the operations of the Russian agency Sputnik and its personnel.

In response to an open letter from the Russian Union of Journalists addressed to international organizations, journalistic associations, and human rights groups, which protests the arrest of Sputnik Azerbaijan employees, we deem it necessary to present an objective account of the events to the international community.

First and foremost, the letter grossly misrepresents the facts, revealing a clear intent to manipulate global public opinion. The detention of Sputnik Azerbaijan’s head, Igor Kartavykh, and editor-in-chief, Yevgeny Belousov, is unrelated to their journalistic duties, contrary to the letter’s claims. It must be emphasized that these individuals were collaborating with Russia’s Federal Security Service (FSB) and were in Azerbaijan to carry out tasks unrelated to journalism. In this regard, their detention is a lawful measure, taken in full compliance with current legislation and within the legal framework.

To better understand the situation, we would like to draw attention to the fact that Sputnik Azerbaijan was previously headed for several years by Vitaly Denisov, a career officer of the Russian special services closely linked to the Main Intelligence Directorate (GRU). Denisov previously managed Sputnik South Ossetia and Sputnik Moldova, where he orchestrated propaganda campaigns to advance pro-Kremlin agendas, leveraging media resources of these regions in the interests of Russian special services. His subversive activities led to his expulsion from both Azerbaijan and Moldova, underscoring that journalistic cover is often used to pursue objectives far removed from informing the public – namely, coordinated attempts to influence and interfere in host countries, posing threats to their national security.

Such methods employed by special services, using pseudo-media structures like Sputnik as tools, are part of a broader hybrid strategy aimed at destabilizing the situation in sovereign states. This is corroborated by international reports from leading organizations such as the Council of Europe, the European Parliament, EUvsDisinfo, and EDMO, which note that Sputnik operates not merely as a news agency but as a key instrument of Russia’s disinformation campaign aimed at interfering in the internal political processes of other countries. In this regard, the international community's reaction to Sputnik’s activities is entirely appropriate: the agency has been officially banned or blocked in 32 countries, including all 27 European Union member states, as well as Ukraine, the United Kingdom, Canada, Switzerland, and Australia.

It is astonishing that the Russian Union of Journalists, rather than addressing the severe issues of journalist persecution and restrictions on free speech within Russia, essentially neglects these urgent issues. Numerous arrests of independent media representatives and systematic pressure on them are sidelined in public and political discourse.

The seriousness of the situation is also confirmed by data from international journalistic and human rights organizations, according to which more than 50 journalists have been killed in Russia since 1992. There are well-founded suspicions that these killings were related to their professional activities. Between 2019 and 2024, at least 26 journalists were detained or arrested, highlighting persistent systemic challenges to freedom of speech and independent journalism. Reports by international human rights organizations regularly highlight the large-scale decline of independent journalism in Russia, with experts estimating losses of around 60–70%. Similar conclusions are drawn in materials from authoritative sources, pointing to a systemic and deeply entrenched trend of suppressing freedom of speech in the country.

High-profile cases such as the murders of prominent journalists like Yuri Shchekochikhin, Anna Politkovskaya, Pavel Sheremet, Paul Klebnikov, and many others remain unsolved due to their political motivations. Since Russia’s military campaign against Ukraine began, media censorship has intensified, alternative viewpoints are suppressed, and journalists expressing independent opinions face persecution and arrests.

Yet, the Russian Union of Journalists prefers to advocate for those suspected of espionage while showing no such persistence in defending independent journalists who face real risks in their own country.

In the case of the detention of Sputnik Azerbaijan employees, which was nothing more than a branch of the Russian Federal Security Service, international journalistic and human rights organizations should first consider the connections between supposedly independent journalistic organizations, such as the Russian Union of Journalists, and special services, as well as their transformation into tools of political influence and informational manipulation.

We urge international journalistic and human rights organizations to respond appropriately to such informational diversions and to resolutely condemn the use of media for political purposes.